Çalışan temsilcisi kimdir, kaç kişi olur?

Çalışan temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliği işlerinde çalışanların yanında duran kişidir; işveren onu görevlendirmekle yükümlüdür. Kanun hem sayıyı hem belirleme yolunu tek maddede yazıyor.

Kaç temsilci gerekir?

6331 sayılı Kanun md.20’nin tablosu çalışan sayısına göre kuruludur (birebir):

• "İki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir."
• "Ellibir ile yüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde iki."
• "Yüzbir ile beşyüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde üç."
• "Beşyüzbir ile bin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde dört."
• "Binbir ile ikibin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde beş."
• "İkibinbir ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde altı."

Tablo iki ile elli arası bandından başlıyor; daha az çalışanı olan işyerlerinde temsilci sayısı bu maddede sayılmıyor. Not: öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerlerin çalışan sayısına dahil edilmemesi kuralı, hekim ve uzman görevlendirmelerinde süre hesabına ilişkindir (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md.5/9); md.20’de ayrı bir sayım kuralı yoktur.

Nasıl belirlenir?

Kanunun cümlesi iki yolu art arda sıralıyor: işveren, "çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla" temsilciyi görevlendirir (md.20/1, birebir). Yani önce seçim denenir; seçim bir şekilde yapılamazsa atama devreye girer. İşveren tek başına "ben seçtim" diyemez; atama, seçim olmadığında başvurulan ikincil yoldur.

Aynı maddede iki ölçüt daha var: temsilciler, işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayıları göz önünde bulundurularak ve dengeli dağılıma özen gösterilerek görevlendirilir (md.20/1). Vardiya olan, birden fazla bölümü bulunan işyerlerinde bu ölçüt, temsilcinin kim olacağını şekillendirir.

Birden fazla temsilci varsa: baş temsilci

"Birden fazla çalışan temsilcisinin bulunması durumunda baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir" (md.20/2, birebir). 51 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde iki ya da daha fazla temsilci olacağı için baş temsilci sorusu pratikte erken çıkar. İSG kurulu oluşturulması gereken işyerlerinde kurula katılan kişi baş temsilcidir (İSG Kurulları Yönetmeliği md.6/1-f).

Temsilcinin kanundaki işi nedir?

Temsilci "danışılan" kişidir; Kanun onu birkaç yerde sürece bağlıyor:

• Risk değerlendirmesi ekibinin doğal üyesidir: ekip, işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, işyerindeki çalışan temsilcileri, destek elemanları ve birimleri temsil eden çalışanlardan oluşur (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md.6/1).
• Bazı görevlendirmelerde önceden görüşü alınır: işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer personel ile ilk yardım, yangınla mücadele ve tahliye işleri için kişilerin görevlendirilmesi, temsilcinin önceden görüşünün alınmasını gerektiren konular arasındadır (6331 md.18/2).
• Eğitim hakkı ayrıdır: "Çalışan temsilcileri özel olarak eğitilir" (md.17/2, birebir). Bu eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz, eğitim süresi çalışma süresinden sayılır (md.17/7).
• Ciddi ve yakın tehlikede başvuru çalışanın kendi işidir; temsilci sürecin sonunda kararın muhatabıdır: "Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir" (6331 md.13/1).

Sık karıştırılan iki nokta

Birincisi: temsilcilik sendikayla iç içe geçebilir. Kanun hükmü açık: "İşyerinde yetkili sendika bulunması hâlinde, işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar" (md.20/5, birebir). Kanun ayrıca görüş alma ve katılımın muhatabını çiziyor: çalışanlar ya da, iki ve daha fazla çalışan temsilcisinin bulunduğu işyerlerinde, varsa işyeri yetkili sendika temsilcileri, yoksa çalışan temsilcileri (md.18/1). İkincisi: temsilci sayısını belirlerken taşeron çalışanları kendi tablonuza yazıp yazmayacağınız karışık bir konu; elli çalışan eşiğinde asıl işveren-alt işveren ayrımı ayrıca değerlendirilir, bu konu İSG kurulu sayfasının kapsamında.

Temsilcilik tek başına bir unvan değil; Kanunun onu bağladığı her yerde (risk ekibi, kurul, görüş, eğitim) işin içinde olması gereken bir rol. Yol haritasının 7. adımı olarak bütün zincirdeki yerine ana sayfadan bakabilirsiniz.